Аритмия: жүрек неге ырғақтан жаңылады және қауіпті белгілерді қалай тануға болады

Мақаланы TopDoc.kz редакциясы дайындады

Медициналық сараптама:

24 жыл еңбек өтілі бар аритмолог, кардиолог

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Кейде жүрек ең қолайсыз сәтте «өзі туралы еске салады». Сіз компьютер алдында тыныш отырсыз, баспалдақпен көтеріліп келесіз немесе жай ғана ұйықтауға жаттыңыз – кенеттен кеудеңіздің ішінде жүрек бір секундқа «тоқтап қалғандай», содан кейін бірнеше рет жылдам соққандай сезім пайда болады. Біреулер мұны кеудедегі жеңіл дірілдеу сияқты сезінсе, енді біреулер кеудеге қатты соққы тигендей қабылдайды.

Мұндай жағдайлар адамды қорқытуы мүмкін. Әсіресе мұндай сезімді алғаш рет бастан өткерген кезде. Бірден бірнеше сұрақ туындайды: «Бұл жүйкеге байланысты ма?», «Мүмкін, мен жай ғана шаршаған шығармын?», «Дәрігерге шұғыл қаралу керек пе?»

Кейде жүрек соғуындағы өзгерістер уақытша болып, күрделі мәселеге байланысты болмауы мүмкін. Дегенмен қайталана беретін белгілерді елемеуге болмайды. Аритмолог Омаров Бауржан Майданұлымен бірге аритмияның не екенін, қандай белгілерді елемеуге болмайтынын, оны қалай анықтайтынын және қазіргі таңда қандай емдеу әдістері қолданылатынын қарастырамыз.

Омаров Бауржан Майданович

24 жыл жұмыс өтілі, Аритмолог, Кардиолог

4.9 Рейтинг

100 пікір

24 жыл жұмыс өтілі

Online консультация

Аритмия дегеніміз не?

Жүрек күрделі электрлік импульстер жүйесінің арқасында жұмыс істейді. Бұл импульстер жүрек бұлшықетінің белгілі бір ретпен жиырылуын қамтамасыз етіп, қанның барлық ағзаларға жеткізілуіне мүмкіндік береді. Электрлік сигналдар дұрыс жұмыс істемей бастағанда, жүрек соғуы тым жиілеп, тым баяулап немесе ретсіз болуы мүмкін. Жүрек ырғағының мұндай бұзылуы аритмия деп аталады.

Аритмияның бірнеше түрі бар. Олардың ішінде:

брадикардия – жүрек соғуы тым баяулайды, әдетте минутына 60 реттен аз болады;
тахикардия – жүрек соғуы тым жиілейді, әдетте минутына 100 реттен жоғары болады.

Алайда пульстің жиілігі өздігінен аурудың бар екенін білдірмейді. Мысалы, жаттыққан адамдардың тыныштық кезіндегі пульсі қалыпты көрсеткіштен төмен болуы мүмкін, ал дене жаттығуы кезінде жүрек соғуының жиілеуі – қалыпты жағдай.

Жүрек ырғағының ең көп таралған бұзылыстарының бірі – жүрекшелер фибрилляциясы немесе жыбырлақ ырғақсыздық. Бұл кезде жүрек ретсіз жиырылады, ал адам кеуде тұсында дірілдеу, дірілдегендей сезім немесе ретсіз жүрек соғуын сезуі мүмкін.

Жүректің дұрыс жұмыс істемей тұрғанын қалай түсінуге болады?

Кейбір адамдарда аритмия кездейсоқ анықталады. Мысалы, адам жоспарлы медициналық тексеруден өтіп, ЭКГ жасатады да, тек сол кезде жүрек ырғағының бұзылғанын біледі. Басқа жағдайларда ағза мәселенің бар екенін анық сездіреді. Жүрек соғуындағы мұндай өзгерістерді дене жүктемесі кезінде де, тыныштық күйде де байқауға болады.

Мүмкін болатын белгілер:

жүректің қатты немесе жиі соғуын сезіну;
кеуде тұсында «дірілдеу» сезімі;
жүрек соғуы арасындағы аралықтардың біркелкі болмауы;
әлсіздік және тез шаршау;
бас айналу;
күш-қуаттың жетіспеу сезімі;
пульстің тым баяу болуы.

Қай кезде шұғыл медициналық көмекке жүгіну керек?

Жағымсыз сезімдердің өздігінен басылғанын күтуге болмайтын жағдайлар бар. Егер жүрек ырғағының бұзылуы айқын әлсіздікпен, естен танумен, қатты бас айналумен, көру қабілетінің бұзылуымен, ентігумен немесе кеудедегі ауырсынумен қатар жүрсе, шұғыл түрде медициналық көмекке жүгіну қажет.

Мұндай белгілер жүректің ағзаларға қанның қалыпты жеткізілуін қамтамасыз ете алмай жатқанын көрсетуі мүмкін.

Аритмия не себепті пайда болады?

Жүрек ырғағының бұзылу себебін анықтау үшін дәрігерлер тек жүректің жағдайына ғана назар аудармайды. Кейде мәселе ағзаның мүлде басқа жүйесінде болуы мүмкін. Аритмия жүректің электрлік жүйесінің жұмысы бұзылған кезде пайда болады. Оның себептері көп болуы мүмкін.

Аритмияның пайда болу ықтималдығын арттыратын факторлар:

бұрын болған миокард инфарктісі;
жүрек жеткіліксіздігі;
кардиомиопатия;
жүрек қақпақшаларының аурулары;
жүректің туа біткен ақаулары;
артериялық қысымның жоғары болуы;
ұйқы апноэсы;
қалқанша без аурулары;
темекі шегу және алкогольге тәуелділік;
кейбір дәрілік препараттар (жекелеген антидепрессанттар, антигистаминдік препараттар, бета-блокаторлар және басқалары).

Егер жүрек соғуындағы өзгерістер жаңа препарат тағайындалғаннан кейін басталса, оны өз бетінше тоқтатуға болмайды. Бұл туралы дәрігерге хабарлаған дұрыс. Препараттың дозасын түзету немесе басқа дәрі таңдау қажет болуы мүмкін.

Стресс аритмияға себеп болуы мүмкін бе?

Күшті эмоциялар жүрек соғуына әсер етуі мүмкін. Адам қорқыныш, ашу немесе қатты күйзелісті бастан өткерген кезде ағза жүректің жұмысын жылдамдатуы мүмкін стресс гормондарын бөледі. Сондықтан жағымсыз әңгімеден, қорқыныштан немесе қатты қобалжудан кейін адам жүрегінің жиі соққанын сезінуі мүмкін.

Алайда ағзаның уақытша реакциясын қайталанатын жүрек ырғағының бұзылуынан ажырата білу маңызды. Жүректің әрбір жиі соғуын «жүйкеден» деп қабылдауға болмайды.

Аритмияны қалай анықтайды?

1. ЭКГ

Алғашқы және негізгі зерттеулердің бірі – электрокардиограмма немесе ЭКГ. Бұл қарапайым процедура кезінде кеудеге және дененің басқа бөліктеріне арнайы электродтар бекітіледі. Олар жүректің электрлік белсенділігін тіркеп, дәрігерге оның қалай жиырылатынын бағалауға мүмкіндік береді.

Алайда бір мәселе бар: аритмия кейде ғана пайда болуы мүмкін. Адам ЭКГ түсіруге келеді, ал дәл сол сәтте жүрегі қалыпты жұмыс істеп тұрады. Мұндай жағдайда дәрігер қосымша зерттеулер тағайындауы мүмкін.

2. Холтерлік мониторинг

Холтерлік монитор – жүректің жұмысын ұзақ уақыт бойы, әдетте 24–48 сағат бойы үздіксіз жазып отыратын портативті құрылғы. Бұл кезде адам күнделікті істерін әдеттегідей жалғастыра береді. Егер бақылау кезеңінде жүрек соғуында өзгеріс байқалса, зерттеу оны тіркеуге мүмкіндік береді.

3. Эхокардиография (жүректің УДЗ-сы)

Эхокардиография – жүректі ультрадыбыстық зерттеу әдісі. Оның көмегімен дәрігер жүректің құрылымы мен жұмысын бағалайды. Зерттеу жүрек ырғағының бұзылуына себеп болуы мүмкін жүрек ауруларын анықтауға көмектеседі.

4. Жүктемелік сынақтар

Кейбір жағдайларда аритмия дәл дене жүктемесі кезінде пайда болады. Мұндай кезде дәрігер арнайы сынақ жүргізуі мүмкін. Зерттеу барысында дене жүктемесі кезінде немесе дәрі-дәрмектің көмегімен жүктемені имитациялау кезінде жүрек соғуы бақыланады.

5. Қосымша зерттеулер

Қажет болған жағдайда дәрігер қан талдауларын, кеуде қуысының рентгенографиясын, ұйқыны зерттеуді және басқа да тексерулерді тағайындауы мүмкін. Қан талдаулары қалқанша безінің жұмысын бағалауға көмектеседі, өйткені оның қызметінің бұзылуы жүрек ырғағына әсер етуі мүмкін.

Диагностиканың негізгі мақсаты – аритмияны жай ғана тіркеу емес, оның неліктен пайда болғанын және қаншалықты қауіпті екенін анықтау.

Аритмияны қалай емдейді?

Емдеу тактикасы аритмияның түріне, оның себебіне, белгілеріне және адамның жалпы жағдайына байланысты. Кейбір жағдайларда тек бақылау және қауіп факторларын азайту жеткілікті болса, басқа жағдайларда дәрі-дәрмекпен емдеу немесе медициналық процедуралар қажет болуы мүмкін.

1. Дәрі-дәрмекпен емдеу

Дәрігер жүрек соғу жиілігін бақылауға немесе жүрек ырғағын тұрақтандыруға көмектесетін препараттарды тағайындауы мүмкін. Жағдайға байланысты әртүрлі дәрі-дәрмек топтары қолданылады.

Аритмияға қарсы дәрілерді өз бетінше қабылдауға болмайды. Танысыңызға көмектескен препарат басқа жағдайда тиімсіз болуы немесе тіпті қауіпті болуы мүмкін.

2. Кардиостимулятор қашан қажет?

Егер жүрек тым баяу соғып, бұл денсаулыққа қиындық туғызса, сондай-ақ дәрі-дәрмекпен емдеу тиімді нәтиже бермесе, дәрігер кардиостимулятор орнату мүмкіндігін қарастыруы мүмкін.

Кардиостимулятор – тері астына орналастырылатын шағын электронды құрылғы. Ол электрлік импульстердің көмегімен жүрек ырғағын бақылауға көмектеседі.

Басқа да құрылғылар бар. Мысалы, имплантацияланатын кардиовертер-дефибриллятор. Оны қауіпті жүрек ырғағының бұзылу қаупі жоғары адамдарға ұсынуы мүмкін. Бұл құрылғы жүрек соғуын үнемі бақылап отырады және белгілі бір қауіпті ырғақ анықталған жағдайда оны қалпына келтіру үшін электрлік импульс бере алады.

3. Катетерлік абляция дегеніміз не?

Кейбір науқастарға катетерлік абляция жасалуы мүмкін. Бұл – дәрігер арнайы катетердің көмегімен жүрек ырғағының бұзылуын тудыратын жүрек тінінің белгілі бір аймағына әсер ететін аз инвазивті процедура.

Процедураның мақсаты – жүректің электрлік жүйесінің қалыпты жұмысын қалпына келтіру. Дәрі-дәрмекпен емдеу жеткілікті нәтиже бермеген жағдайда абляция жасау мүмкіндігі қарастырылуы мүмкін.

Аритмия несімен қауіпті?

Аритмияның қауіптілігі оның нақты түріне байланысты. Кейбір аритмиялар өмір сапасына айтарлықтай әсер етпейді. Ал кейбіреулері инсульт сияқты ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін.

Мысалы, жүрекшелер фибрилляциясы кезінде қан ұйығыштарының (тромбтардың) түзілу қаупі артады. Тағы бір асқынуы – жүрек жеткіліксіздігі болуы мүмкін. Жүрек ырғағының тұрақты бұзылуы жүректің қанды тиімді айдау қабілетін төмендетеді, әсіресе адамда жүрек-қантамыр аурулары бұрыннан бар болса.

Ең ауыр жағдайларда кейбір аритмия түрлері жүректің кенеттен тоқтауына әкелуі мүмкін. Сондықтан жүрек ырғағының қайталанатын бұзылыстарын, тіпті дәл сол сәтте адам өзін жақсы сезінсе де, елемеуге болмайды.

Аритмия қаупін азайтуға бола ма?

Жүрек ырғағының барлық бұзылуының алдын алу мүмкін емес. Дегенмен жүрек-қантамыр жүйесіне күтім жасау көптеген қауіп факторларын азайтуға көмектеседі. Төмендегідей пайдалы әдеттерді ұстану маңызды:

көкөністер мен жемістер жеткілікті мөлшерде болатын дұрыс тамақтану;
қаныққан және трансмайларды шектеу;
артериялық қан қысымын бақылау;
холестерин деңгейін бақылау;
дене салмағын қалыпты деңгейде ұстау;
тұрақты түрде дене белсенділігімен айналысу;
темекі шегуден бас тарту;
ауруларды уақытылы емдеу;
қабылдап жүрген дәрі-дәрмектерді дәрігермен немесе фармацевтпен талқылау.

Ұйқыға да мұқият көңіл бөлу маңызды. Егер адам үнемі қорылдаса, ауа жетпей оянса немесе күні бойы өзін әлсіз әрі шаршаңқы сезінсе, бұл мәселені сомнолог-дәрігермен талқылаған жөн. Кардиологқа немесе аритмологқа біздің TopDoc сервисі арқылы жазылуға болады.

Жүрек соғуы қандай жағдайларда пайда болатынына да назар аударған пайдалы: кофе ішкеннен кейін, дене жүктемесі кезінде, күйзелістен соң, тыныштықта немесе түнде. Жүрек соғуының мұндай эпизодтарының қаншалықты жиі болатынын және қатар жүретін сезімдерді жазып жүріңіз. Бұл ақпарат маманға пайдалы болуы мүмкін.