Кейде адам әңгіме ортасында кенеттен үнсіз қалып, айналасында болып жатқан жағдайларға жауап бермей қалады немесе қол-аяғын еріксіз қозғалта бастайды. Мұндай жағдайды көрген адамдар қорқып қалуы мүмкін. Әсіресе, бұған дейін мұндай жағдайға тап болмаған және не істеу керектігін білмейтін адамдар үшін бұл өте үрейлі көрінеді.
Мұндай жағдай адамның өзін де алаңдатуы мүмкін. Алғашқы ұстама күтпеген жерден кез келген жерде болуы ықтимал: үйде, жұмыста, дүкенде, көшеде немесе тіпті ұйқы кезінде. Ұстамадан кейін көптеген сұрақ туындайды: бұл неліктен болды? Қайталануы мүмкін бе? Көлік жүргізуге бола ма? Енді үнемі дәрі қабылдау керек пе? Ең бастысы, бұл қаншалықты қауіпті?
Эпилепсия шынымен де мұқият назар аударуды және дәрігердің бақылауында болуды қажет етеді. Алайда мұндай диагноз адамның әдеттегі өмір салтынан міндетті түрде бас тартуы керек дегенді білдірмейді.
Эпилепсия - мидағы электрлік белсенділіктің мезгіл-мезгіл бұзылуы салдарынан эпилепсиялық ұстамалар пайда болатын жүйке жүйесінің ауруы.
Мынаны түсіну маңызды: ұстама мен эпилепсия - бір нәрсе емес. Құрысу ұстамасы әртүрлі себептерге байланысты болуы мүмкін және ол әрдайым созылмалы аурудың бар екенін білдірмейді. Диагнозды дәрігер тексеру жүргізіп, жағдайдың барлық мән-жайын бағалағаннан кейін қояды.
Эпилепсиялық ұстамалар әртүрлі болады. Эпилепсия кезінде адам міндетті түрде құлап, қатты құрысуы керек деген түсінік тым шектеулі. Кейде адам бірнеше секунд бойы бір нүктеге қарап, қойылған сұрақтарға жауап бермей қалады. Басқа жағдайда әдеттен тыс сезімдер пайда болуы, еріксіз қимылдар байқалуы немесе адам уақытша есінен айырылуы мүмкін. Ұстаманың ұзақтығы да әртүрлі болады: бірнеше секундтан бірнеше минутқа дейін созылуы мүмкін.
Кейбір жағдайларда аурудың нақты себебін анықтау мүмкін болмайды. Дегенмен эпилепсияның пайда болу ықтималдығын арттыратын бірқатар жағдайлар мен факторлар бар:
- бастың ауыр жарақаттары;
- инсульт және ми қан тамырларының аурулары;
- ми ісіктері;
- ми құрылымындағы өзгерістер;
- миды зақымдайтын инфекциялар;
- құрсақішілік даму бұзылыстары, босану кезіндегі асқынулар мен жарақаттар;
- тұқым қуалайтын кейбір ерекшеліктер.
Кейбір адамдарда эпилепсияға отбасылық бейімділік болады. Белгілі бір генетикалық өзгерістер мидың жұмысына әсер етіп, ұстамалардың пайда болу ықтималдығын арттыруы мүмкін. Алайда туыстарының бірінде эпилепсияның болуы басқа отбасы мүшесінде де бұл ауру міндетті түрде дамиды дегенді білдірмейді.
Кейде адам ұзақ уақыт бойы өзін толық сау сезініп жүріп, алғашқы ұстаманы ересек жасында бастан кешіреді. Сондықтан кенеттен пайда болған әдеттен тыс жағдайды тек шаршау немесе күйзеліспен байланыстыруға болмайды.
Эпилепсиялық ұстамалар мидың қай бөлігінде басталатынына және қалай көрініс беретініне қарай жіктеледі.
1. Фокальды ұстамалар (мидың бір жартышарының белгілі бір бөлігінде басталады).
Фокальды ұстама кезінде адам есін сақтап, айналасында не болып жатқанын түсінуі мүмкін. Ал кейбір жағдайларда сана бұзылып, адам айналасындағыларға қалыпты түрде жауап бере алмайды.
Мынадай белгілер байқалуы мүмкін:
- еріксіз қимылдар;
- дененің жекелеген бөліктерінің тартылуы;
- әдеттен тыс сезімдердің пайда болуы;
- айналадағы жағдайды қабылдаудың өзгеруі;
- ойлау немесе мінез-құлық бұзылыстары.
Кейде мұндай ұстама кезінде адам қозғалуын жалғастыра береді, бірақ оның әрекеттері оғаш әрі мағынасыз болып көрінуі мүмкін.
2. Генерализацияланған ұстамалар (мидың екі жартышарын да қамтитын электрлік белсенділікке байланысты пайда болады).
Мұндай ұстамалар айқын қозғалыс бұзылыстарымен қатар жүруі мүмкін, бірақ кейде көзге көрінетін қимылдарсыз да өтеді. Сондықтан ұстаманың түрін тек сыртқы белгілеріне қарап анықтау мүмкін емес. Ол үшін медициналық тексеруден өту қажет.
Құрысу қимылдары әртүрлі себептерге байланысты пайда болуы мүмкін. Сондықтан бір ғана жағдайға қарап, өз бетіңізше диагноз қоюға болмайды. Әдетте алғашқы қадам — жалпы практика дәрігеріне (терапевтке) қаралу. Бастапқы тексеруден кейін пациентті неврологқа немесе эпилептологқа жіберуі мүмкін. Дәрігердің қабылдауына TopDoc сервисі арқылы жазылуға болады.
Маман болған жағдай туралы егжей-тегжейлі сұрайды. Кейде адамның оқиғаны өз бетінше толық еске түсіруі қиын болады. Мұндайда туыстарының немесе оқиғаға куә болған басқа адамдардың берген ақпараты өте маңызды болуы мүмкін.
Дәрігер мынадай сұрақтар қоюы мүмкін:
- алғашқы ұстама қашан болды;
- ұстама басталар алдында адам не істеп жүрген еді;
- әдеттен тыс сезімдер болды ма;
- адам есінен айырылды ма;
- қандай еріксіз қимылдар байқалды;
- ұстама қанша уақытқа созылды;
- ұстамадан кейін сана шатасуы болды ма;
- бұған дейін осындай жағдайлар болған ба;
- жарақаттар болды ма;
- ұстаманы туындатуы мүмкін аурулар немесе басқа да факторлар бар ма.
Одан кейін қосымша тексерулер қажет болуы мүмкін.
ЭЭГ (электроэнцефалография)
Электроэнцефалография (ЭЭГ) мидың электрлік белсенділігін бағалауға мүмкіндік береді. Бұл — эпилепсияға күдік болған кезде жүргізілетін маңызды зерттеулердің бірі.
МРТ және КТ
Магниттік-резонанстық томография (МРТ) және компьютерлік томография (КТ) дәрігерлерге мидың құрылымын көруге және ондағы ықтимал өзгерістерді анықтауға көмектеседі.
Кейбір жағдайларда дәрігер ұстаманы тудыруы мүмкін басқа жағдайларды жоққа шығару үшін қан талдауларын да тағайындайды.
Емдеу тәсілі ұстаманың түріне, аурудың себебіне, адамның жасына, жалпы денсаулық жағдайына және басқа да факторларға байланысты таңдалады. Эпилепсияны бақылаудың негізгі әдісі — құрысуға қарсы дәрілік препараттарды қабылдау. Дәрігер бір препаратты тағайындауы немесе бірнеше дәрінің үйлесімін таңдауы мүмкін. Егер алғашқы препарат ұстамаларды жеткілікті деңгейде бақылауға мүмкіндік бермесе, маман емдеу сызбасын өзгертуі мүмкін.
Дәрілік препараттарды өз бетінше тоқтатуға немесе олардың мөлшерін өзгертуге болмайды. Ұстамалар ұзақ уақыт бойы қайталанбаса да, адам өзін жақсы сезінсе де, мұндай шешімді тек дәрігер қабылдауы тиіс.
Егер дәрілік препараттар ұстамаларды бақылауға мүмкіндік бермесе, кейбір жағдайларда емдеудің басқа әдістері қарастырылады:
- хирургиялық емдеу;
- кезбе жүйкені (вагус жүйкесін) стимуляциялау;
- жауап беретін нейростимуляция (RNS — Responsive Neurostimulation);
- кетогендік диета.
Алайда бұл әдістер барлық пациентке бірдей қолайлы емес. Қатаң кетогендік диета міндетті түрде дәрігердің бақылауымен жүргізілуі керек. Хирургиялық емдеу де тек белгілі бір жағдайларда қарастырылады. Мысалы, ұстамалардың пайда болуына себеп болатын мидың нақты бір аймағын анықтау мүмкін болған кезде.
Егер жақын адамыңыздың ұстамасы басталса, ең бастысы — сабыр сақтау және үрейге бой алдырмау. Адамды жарақаттан қорғауға тырысу керек. Мүмкіндігінше, айналасындағы соғылып қалуы мүмкін заттарды алып тастаңыз.
Мына ережелерді сақтау маңызды:
- адамды күшпен ұстап, қозғалысын шектеуге тырыспаңыз;
- аузын күштеп ашуға әрекет жасамаңыз;
- аузына саусақ, қасық немесе басқа заттарды салмаңыз;
- мүмкін болса, басын бір қырына бұрыңыз;
- ұстама кезінде күштеп су немесе дәрі бермеңіз;
- бөлмеге таза ауа кіруін қамтамасыз етіңіз;
- мүмкіндігінше ұстаманың басталған уақытын белгілеп алыңыз;
- құрысу тоқтағаннан кейін адамның қауіпсіз қалыпта жатқанына көз жеткізіңіз.
Егер адам есінен айырылса, оның жағдайын бақылап, жалғыз қалдырмау маңызды. Ұстамадан кейін адам абдырап, ұйқышыл күйде болуы және не болғанын бірден түсінбеуі мүмкін. Онымен сабырлы дауыспен сөйлесіп, айналасында артық әбігер туғызбау оның есін жинауына көмектеседі.
Әрбір ұстама өмірге тікелей қауіп төндіреді деген сөз емес. Дегенмен кейбір жағдайларда шұғыл медициналық көмек қажет. Әсіресе, мынадай жағдайларда жедел жәрдем шақыру маңызды:
- ұстама әдеттегіден ұзаққа созылса немесе 5 минуттан асса;
- бір ұстамадан кейін екіншісі басталса;
- адам есін жимаса;
- ауыр жарақат алса;
- тыныс алуы қиындаса;
- ұстама алғаш рет пайда болса;
- адам су ішінде ұстамаға ұшыраса немесе ұстама кезінде басқа да қауіпті жарақат алса.
Мұндай жағдайларда адамның жай-күйінің қаншалықты ауыр екенін өз бетіңізше бағалауға тырыспай, медициналық көмекке жүгінген дұрыс.
Эпилепсия диагнозы адамды қатты қорқытуы мүмкін. Енді үйреншікті өмір салты өзгеретіндей көрінеді: спортпен айналысуға, саяхаттауға, жұмыс істеуге немесе достармен кездесуге болмайтын сияқты. Алайда шын мәнінде әр адамның жағдайы әртүрлі. Эпилепсия ұстамалары жақсы бақыланатын көптеген адамдар отбасын құрып, күнделікті тіршілігін жалғастыра береді. Дегенмен кейбір белсенділік түрлері қосымша қауіпсіздік шараларын сақтауды талап етеді.
Эпилепсия диагнозы туралы естігеннен кейін адамның көкейінде көптеген сұрақ туындауы мүмкін. Сондықтан дәрігердің қабылдауында олардың кейбірін қоюды ұмытып кету оңай. Дәрігермен көлік жүргізу мүмкіндігін, жүзуді, спортпен айналысуды, биіктікте жұмыс істеуді, механизмдермен жұмыс істеуді, алкоголь тұтынуды, ұйқы режимін және ұстама болған жағдайда қандай әрекет жасау керектігін алдын ала талқылаған жөн.
Қабылдауға дейін негізгі сұрақтарды жазып алуға болады. Мысалы:
- Менде эпилепсияның нақты қандай түрі анықталды?
- Ұстамалардың пайда болуына не себеп болуы мүмкін?
- Маған қандай ем тағайындалды және неліктен?
- Дәрілік препараттардың қандай жанама әсерлері болуы мүмкін?
- Ұстама қайталанса, не істеуім керек?
- Маған арнайы әрекет ету жоспары қажет пе?
- Мен үшін спорттың қандай түрлері қауіпсіз?
- Ұйқы режимін өзгерту қажет пе?
- Тамақтануға қатысты шектеулер бар ма?
- Туыстарым мен әріптестерім нені білуі керек?
- Тағайындалған ем көмектеспесе, не істеу керек?
Мұндай дайындық дәрігер қабылдауында абдырап қалмауға және ағзада болып жатқан өзгерістерді жақсырақ түсінуге көмектеседі.
Невропатолог, эпилептолог
- Еңбек өтілі — 30 жыл
- Ересектер мен балаларды қабылдайды
- 390-нан астам оң пікір
- Онлайн кеңес алу мүмкіндігі бар
- ЭЭГ-ның барлық түрлерін жүргізеді
Невропатолог, эпилептолог
- Еңбек өтілі — 30 жыл
- 140-тан астам оң пікір
- Эпилепсияны емдеу
- Жүкті әйелдердегі эпилепсияны емдеу
Невропатолог, эпилептолог, психотерапевт
- Еңбек өтілі — 28 жыл
- Ересектер мен балаларды қабылдайды
- 290-нан астам оң пікір
- Онлайн кеңес алу мүмкіндігі бар
- Балалардың ерте даму мәселелері бойынша маман
Невропатолог, эпилептолог
- Еңбек өтілі — 18 жыл
- ЭЭГ нәтижелерін түсіндіру және талдау
- Эпилепсияны емдеу
- Жүйке жүйесі ауруларын емдеу
- Эпилепсиясы бар жүкті әйелдерге кеңес беру
✅ Дәрігер-эпилептологтың парақшасында өтінім қалдырып, оператордың қоңырауын күтіңіз.
✅ Немесе жұмыс уақытында +7(707)2255009 нөміріне қоңырау шалыңыз (дүйсенбі–жұма, 09:00–18:00).
✅ Сондай-ақ WhatsApp арқылы хабарласа аласыз.
